Maart is een maand van beweging.
Niet altijd luid of spectaculair, maar wel voelbaar voor wie oplet.
Na de stille winterweken begint de aarde langzaam weer te ademen. De dagen worden merkbaar langer, het licht verandert van kleur, en overal verschijnen kleine tekenen van leven. In tuinen en langs bosranden steken sneeuwklokjes en krokussen hun kopjes omhoog. Op zachte middagen zoemen de eerste bijen en hommels alweer voorzichtig rond, alsof ze testen of de wereld klaar is voor hun terugkeer.
Het is een ontwaken dat niet ineens gebeurt, maar in kleine stappen. Een warmere middag. Een vogel die plots weer zingt. De geur van natte aarde na een regenbui.
Niet voor niets kreeg maart vroeger namen als lentemaand en zaaimaand. In oude boerenkalenders werd dit gezien als het begin van het nieuwe groeiseizoen. Het land werd weer voorbereid, de eerste zaden konden de grond in, en langzaam keerde het leven terug in akkers en weiden.
Rond 20 maart vindt een bijzonder moment in het jaar plaats: de lente-equinox. Op deze dag zijn dag en nacht vrijwel even lang. Vanaf dat moment wint het licht langzaam terrein en worden de dagen merkbaar langer.
In veel moderne heidense tradities wordt dit moment gevierd als Ostara, een lentefeest dat de wedergeboorte van de natuur en de terugkeer van het licht markeert. Het is een feest van evenwicht: het punt waarop winter en lente elkaar ontmoeten.
De naam Ostara of Eostre wordt vaak verbonden met een Germaanse lentegodin die werd beschreven door de 8e-eeuwse historicus Beda. Hij schreef dat de lentemaand Eosturmōnaþ naar haar genoemd was. Mogelijk is ook het Engelse woord Easter uiteindelijk met deze naam verbonden. Zeker weten doen we dat niet, maar het laat zien hoe oud sommige voorjaarsbeelden en symbolen zijn.
Bij dit lentefeest horen al eeuwenlang symbolen van nieuw leven.
Het ei staat voor de belofte van leven dat nog verborgen is, maar al aanwezig.
De haas is in veel Europese tradities een dier dat met vruchtbaarheid en de lente wordt verbonden.
Ook in volksgebruiken rond Pasen en het voorjaar zie je deze symboliek terug. Het beschilderen van eieren, het zoeken naar eieren in de tuin of het vieren van de terugkerende lente zijn allemaal kleine manieren waarop mensen al eeuwen de overgang naar het nieuwe seizoen markeren.
Maar maart blijft ook een overgangsmaand.
De ene dag voelt als lente, de volgende dag kan de wind weer koud zijn. De natuur zelf neemt de tijd.
Misschien voel je dat ook in jezelf. Dat ideeën die in de winter nog stil lagen, langzaam weer beginnen te bewegen. Dat plannen voorzichtig vorm krijgen.
De natuur laat zien dat groei niet hoeft te haasten.
Een knop die open gaat.
Een insect dat wakker wordt.
Een idee dat weer voorzichtig vorm krijgt.
En ergens onder onze voeten werkt de aarde al volop verder, ook wanneer wij het nog niet helemaal zien.
Een oud lenteggebruik
In verschillende delen van Europa bestond vroeger het gebruik om in het vroege voorjaar jonge takken van bloeiende bomen of struiken in huis te zetten. Vooral takken van wilg, berk of fruitbomen werden vlak na het einde van de winter naar binnen gehaald en in een kruik of vaas met water gezet.
In de warmte van het huis begonnen de knoppen vaak al na enkele dagen open te gaan. Het werd gezien als een klein teken dat de lente onderweg was. Soms kregen deze takken ook een beschermende betekenis: ze brachten volgens volksgeloof nieuw leven, kracht en geluk in huis.
Dit gebruik zie je vandaag nog terug in paastakken met katjes of knoppen.
Een klein Ostara-gebruik
Rond de lente-equinox was het op sommige plaatsen gebruikelijk om eieren te versieren of te verven. Het ei werd gezien als symbool van nieuw leven dat nog verborgen ligt, maar al aanwezig is.
Het versieren van eieren – met natuurlijke kleurstoffen, patronen of symbolen – is een traditie die in veel delen van Europa voorkomt en uiteindelijk ook in de Paasgebruiken terechtkwam.
Zo’n versierd ei werd vaak in huis bewaard of bij het Paasfeest gebruikt, als teken van nieuw leven en de komst van de lente.
In verschillende volksgebruiken kreeg het ei ook nog andere betekenissen.
Zo werd in sommige landbouwstreken wel een ei in de aarde begraven, bijvoorbeeld bij het begin van het zaaien of in de eerste voren van een akker. Het ei stond voor leven en vruchtbaarheid, en men hoopte dat deze levenskracht ook de groei van het land zou ondersteunen.
Op andere plaatsen werd soms een ei bij de drempel van een huis of stal begraven. Dat had meer een beschermende betekenis en moest geluk en voorspoed brengen voor het nieuwe seizoen.
Daarnaast kennen we het gebruik van eieren verstoppen of rollen, dat later vooral met de Paasviering verbonden werd. Ook daarin leeft nog steeds de oude symboliek van nieuw leven en het ontwaken van de lente
De magie van maart ligt in het ontwaken.
Niet alles staat al in bloei, maar overal begint iets te bewegen.
Zoals een knop die zich voorzichtig opent in het eerste lentezonlicht, nog klein en kwetsbaar, maar vol belofte van wat komen gaat.
